|
Vervolg van de foto-serie over Hr.Ms. Karel Doorman QH1.
Op dinsdag 3 juni 1947 een demonstratie door Austers aan boord van de Doorman.
(foto 2953) Een Auster vliegtuig is op de lift geduwd om opgevoerd te worden naar het vliegdek.
Foto Rob via Dutchfleet.
(foto 4372) Een Auster vliegtuig staat al op het vliegdek terwijl een tweede Auster op de lift bijna het vliegdek heeft bereikt. De vliegtuigen werden met de hand op hun plaats geduwd.
Foto NIMH via Dutchfleet.
(foto 2954) Voor de start werden de Austers naar het achterdek geduwd om maximaal gebruik te maken van de vliegdek lengte.
Foto Rob via Dutchfleet.
Even hoger…., iets lager…., een kleinigheid naar stuurboord…. Ja…., zet 'em maar neer…. en met een sprongetje deponeert de piloot van het Austers-oefentoestel zijn "kist" op het van de lucht uit gezien o zo smalle vliegdek van Hr.Ms.Karel Doorman. Aan bakboord op een speciaal platform staat de "batsman", een officier-vlieger, die zeer nauwkeurig zijn instructies geeft aan den piloot van het aanvliegende toestel. Zijn handen zijn verlengd met twee geelgekleurde ping-pong-bats (vandaar batsman") en van hem hangt het voor een groot deel af, of de toestellen veilig zullen landen. In zijn handen ligt het lot van den piloot en bij grotere toestellen ook van den waarnemer en den mitrailleurschutter. Eén aarzeling, één enkele verkeerde instructie en er kunnen slachtoffers vallen, om over het toestel, dat "in de poeier" ligt, maar niet te spreken. En het kan niet anders, of de piloot van het aanvliegende toestel moet zich geheel en alleen aan zijn beleid overgeven, want alleen hij kan beoordelen, op welk moment het toestel aan dek moet worden gezet. Het is een arbeid, die slechts kan worden verricht door iemand die de vliegtuigen moet kennen als de gemiddelde Nederlander zijn fiets. Daarom neemt men voor dit werk uitsluitend officieren-vlieger. Daar komt de tweede Auster aangevlogen. Oei, wat hoog. Lager, lager, seint de batsman. Dan geeft hij het op en zwaaiend beduidt hij het toestel het nog maar eens te proberen. Onmiddellijk geeft de piloot gas bij, trekt zijn vliegtuig weer op en zwenkt af voor een nieuwen cirkel, die hem na enkele minuten opnieuw voor de "Karel Doorman" in positie brengt. En wéér geeft de batsman zijn aanwijzingen.
En bij dit alles leven alle leden van de bemanning die dekdienst hebben mee, als stonden zij zelf in den fellen wind op het kleine platform aan bakboord. Stuk voor stuk zouden zij dezelfde bewegingen willen maken. Iedereen is in volle spanning: zal hij het halen ?
Die spanning is duidelijk voelbaar en zelf ontkom je er niet aan. Het klinkt als een berisping wanneer iemand - als je even niet kijkt - tegen je zegt: "Hij is net iets te hoog".Hoog boven de Noordzee, die zich speciaal voor deze gelegenheid gestoken heeft in een kleed van het teerste groen dat, men zich denken kan, afgezet met de juwelen van de Nederlandse kust, rekt zich het vliegdek van Hr .Ms.Karel Doorman. Heel ver beneden ons beweegt zich gracieus de "Queen Wilhelmina" en een halve mijl verder trekt Hr.Ms. lichte kruiser "Heemskerck" een witte streep over de spoelkom van Europa. Hr.Ms.Karel Doorman houdt oefentocht….
 |
(foto 3360) Een aantal Austers vliegt boven het door zee ploegende vliegkampschip. Het vliegdek is geheel vrij en gereed voor de eventuele landingen aan boord door de Austers.
Foto ontvangen van Rinus Verschuren.
Op vrijdag 20 juni 1947 tekende Peter Spier de Karel Doorman aan het Stenen Hoofd te Amsterdam.
(foto 4335) Tekening van de Karel Doorman QH1 terwijl deze ligt afgemeerd aan het Stenen Hoofd te Amsterdam.
Tekening van Peter Spier.
In juli 1947 maakte de QH1 een reis naar de Noorse fjorden en lag ten anker op de rede van IJsland. Van het deel naar IJsland zijn geen foto’s voorhanden, omdat daar niemand van de bemanning aan land is geweest en het verder erg mistig was toen het vliegkampschip daar voor anker lag.
(foto 4472) Tijd voor een pauze en een drankje, welke verzorgt wordt door een gastvrije Noorse. Er zijn echter maar twee klanten dus de andere krukjes kunnen ongebruikt op tafel blijven staan.
Foto ontvangen van Martin den Butter.
(foto 4473) Altijd leuk om met de plaatselijke bewoners een goed gesprek te voeren. “Hier heb je mijn camera, maak jij even een foto terwijl ik op die berg ga staan”.
Foto ontvangen van Martin den Butter.
(foto 4474) De foto is prima geslaagd en ik sta er goed op.
Foto ontvangen van Martin den Butter.
(foto 4486) Als je dan toch in Noorwegen bent dan moet er natuurlijk ook even geklommen worden. De kans om het hogerop te zoeken.
Foto ontvangen van Martin den Butter.
(foto 4487) Met een groep een stevige wandeling door het Noorse landschap is een goed medicijn om de golfbeweging uit de benen te lopen.
Foto ontvangen van Martin den Butter.
Op dinsdag 23 september 1947 het oplanden van de Sikorsky S-51 Jezebel aan boord van de Doorman.
ACTIE OP EEN VLIEGDEKSCHIP
Voor de liefhebber van het ruime sop is het een genot, op een winderige dag met een goed schip onder de voeten naar zee te gaan. De "Karel Doorman" is zo'n schip.
Een vliegdekschip verschilt door zijn eigenaardige bouw en uitzonderlijke hoogte van een kruiser of torpedojager . De loods, die ons van Amsterdam naar zee brengt, heeft de handen vol met het ongewone karwei. Als de schemering invalt, steekt het schip moedig zijn neus in de golven van de Noordzee, terwijl krijsende meeuwen ons omzwermen en de onregelmatige deining de landrot noodzaakt tot voorzichtigheid bij het beklimmen van trappen of het betreden van het dek.
Wij varen ver uit de kust in de richting Hoek van Holland. Het plan is om daar te ankeren en morgen met vliegtuigen te oefenen. De nacht is donker, het waait flink; regenvlagen zwiepen over het verlaten vliegdek. De vuurtoren van Scheveningen werpt zijn enorme lichtbundels regelmatig over het woelige water . Door alle luidsprekers klinkt het fluitje van de bootsman als een lokkende prelude tot het bevel "ankerrol". De mannen van de ankerrol begeven zich op hun posten; de ankers vallen.
Schijnwerpers belichten fantastisch de bedrijvigheid der matrozen, de boeg en de schuimende zee rondom. Bij de avondronde om negen uur trekt door het benedenschip een typische processie. Eerst komt de "rollezer", gevolgd door de onderofficier van politie, de provoost en als laatste de officier van het benedenschip. De "rollezer" roept "ROND" en ieder staat stil tot de ronde voorbij is.Vijf minuten na het lokfluitje "Kooien af" klimmen de mannen in de hangmatten, de deining zorgt wel voor het zacht in slaap wiegen.
Op woensdag 24 september 1947 een vaardag met journalisten aan boord en demo met Austers.
(foto 4392) Het aanvliegen van de Sikorsky S-51 ‘Jezebel’ om te gaan oplanden op het vliegdek van de Karel Doorman. De barrier is niet echt nodig voor de helicopter. In de mast wordt de ‘foxtrot’ seinvlag gevoerd. Later werd bij de afzonderlijke helicopterrol de ‘hotel’ seinvlag gevoerd. Foto’s uit De Spiegel van najaar 1947.
Foto Rob via Dutchfleet.
(foto 4393) De helicopter ‘Jezebel” heeft bijna het vliegdek bereikt en kan elk moment gaan oplanden. De vliegdekploeg staat gereed om metaan na de landing te assisteren.
Foto Rob via Dutchfleet.
(foto 4394) De Sikorsky hangt nu mooi horizontaal boven het vliegdek, laat nu maar langzaam zakken voor een zachte landing.
Foto Rob via Dutchfleet.
In de middag van de volgende dag wacht ons bij minder wind de sensatie van de landing van een Sikorsky-helicoptere en twee kleine Auster vliegtuigen op een varend schip.
De "Karel Doorman" voert de gele vlag, ten teken dat er geland kan worden. De mannen van de verschillende diensten, kenbaar aan de kleuren van hun hoofdbedekking, bevinden zich in de ruimten langs het vliegdek. De "Batsman", de officier-verkeersleider met z'n gele schijven, staat op het platform. De helicoptere draait al om het schip als een reusachtige libel. Ondanks de sterke zijwind zweeft het toestel minutenlang precies boven het midden van het vliegdek. Centimeter na centimeter laat de piloot zijn toestel zakken tot het eindelijk op drie wielen staat.Het weer opstijgen gaat omgekeerd op dezelfde manier; langzaam verheft de kist zich boven het dek, neemt vaart en verdwijnt kustwaarts.
Nu is de beurt aan de Austers. Dit zijn kleine twee-persoons lesvliegtuigen. Zij cirkelen al om ons heen. Het eerste vliegtuig landt precies op de streep, de piloot remt, manschappen schieten toe en een halve minuut later is het, door middel van de lift op het achterschip, netjes opgeborgen in de hangar. Ook de tweede landing verloopt vlot. Het personeel van de "Karel Doorman" is grondig getraind in dit soort werk. Bijna allen hebben in de oorlog dienst gedaan op de marine-jachtvliegsquadrons en op vliegdekschepen. ’t Is jammer dat het schip eigenlijk te klein is voor vliegtuigen als b.v. het Firefly type.
Dinsdag 7 oktober 1947 vaardag voor Ministers en Kamerleden. Deze dag zou oorspronkelijk plaats vinden op donderdag 25 september 1947. Op die dag echter een belangrijk debat over Indie
De “Karel Doorman” maakt propaganda.
Pers en staatbestuur als gasten aan boord. Als show-boat fungeerde de Doorman eind September, toen zij op een heldere, zonnige morgen van Rotterdam uit zee koos voor een demonstratie-trip, met een kleine honderd journalisten, vertegenwoordigers van de gehele Nederlandse pers, aan boord. Geen enkel ander schip Van de Koninklijke Marine zou beter in staat geweest zijn om een dergelijk gezelschap passagiers accommodatie te verschaffen, al bleef ook hier hun meevaren een "plaatsing boven de sterkte" wat inhield, dat er ditmaal voor de tweede maal in de week snert geschaft werd en dat de bezoekers in drie groepen verdeeld moesten worden om alles te kunnen zien geen ernstige bezwaren, als men het interessante programma in aanmerking neemt.
Het begon al in de Waterweg, waar de luidsprekers van de scheepsomroep de gasten opmerkzaam maakten op alles wat er langs de oevers te zien was; onze nieuwe kruisers, in aanbouw bij Wilton en de Rotterdamse Droogdok, en met als extra-attractie de Amerikaanse kruiser "Fresno", die juist op dat moment in het zog van de "Doorman" naar zee stoomde, na zijn Rotterdams vlagvertoon bezoek.
De bochtige Waterweg, nog vol obstakels, noodzaakte deze prachtige oorlogsbodem achter te blijven, maar bij Hoek van Holland stoof het schip als een ongeduldige jachthond voorbij, het zeegat uit om voorgaats nog wat te blijven dralen, kennelijk nieuwsgierig naar de dingen die komen zouden. Het spreek vanzelf, dat het Amerikaanse schip toen reeds in het bezit was van een laatste, hartelijke afscheidsgroet van de commandant der zeemacht in Nederland, schout bij nacht J.J.L.Willinge, die op de "Karel Doorman" als gastheer optrad; tijdens de vaart op de Waterweg hadden de seinlampen niet stilgestaan.
Buitengaats was het waarlijk gezellig. Behalve de loodsboot zag men daar ook nog de Amerikaanse jager "Bordelon" die de "Fresno" escorteerde, en onze eigen onderzeebootjager "Queen Wilhelmina", oorlogsgeschenk van president Roosevelt. Dit fraaie, slanke scheepje zou die dag als een trouwe metgezel niet van de "Karel Doorman" wijken, klaar voor iedere assistentie, die nodig mocht blijken. De gasten, intussen, bezichtigden groepsgewijs het schip; in de vliegtuighangar gaf het hoofd van de machinekamer een technische uiteenzetting en in de longroom dronk men koffie.
En toen begon het vliegprogramma, want uiteindelijke was dit alles toch opgezet om een indruk te geven van het vliegwezen aan boord van een vliegkampschip. Twee Auster-vliegtuigen van de Marine Luchtvaartdienst verschenen uit de blauwe hemel en maakten een rondje. De "Doorman" stak zijn platte neus in de wind en zette aan tot 16 mijl; de vliegrol was al gepraaid en de batsman stond op zijn post.
Seinvlaggen gingen omhoog in de mast en terwijl een langzame deining het vliegdek zachtjes wiegelde, streek eerst de ene, daarna de andere Auster perfect op dit drijvende vliegveld neer. Spoedig vlogen de Austers af en aan en andere gebeurtenissen vroegen de aandacht: het werd een aaneenschakeling van wonderen, georganiseerd met de bewonderingswaardige virtuositeit, die het kenmerk is van maritieme operaties, waarbij "tijd" en "verbindingen" even belangrijk zijn als schepen en vliegtuigen.
Zo was men getuige van een spel, waarvan de afzonderlijke acten als tandraderen in elkaar grepen; men leerde de betekenis kennen van het werkwoord "timen", men kreeg, kortom, een indruk van de verbijsterende machinerie, die functioneerde, toen enkele jaren geleden de oorlog ter zee in volle omvang woedde.
Sprinkhanen aan boord.
Medespelenden in dit spel waren voorts: Hr.Ms.lichte kruiser "Jacob van Heemskerck", zes Fireflies van M.L.D. en de Sikorsky-helicopter. De "Heemskerck" kwam op een zorgvuldig gekozen moment voorbij varen om losse flodders af te schieten, seinend: mijn vaart is 22 mijl, en enkele seconden later wist dan, door het afluisteren van een paar radiogesprekken, dat de Fireflies van het vliegveld Valkenburg waren opgestegen. Dus kondigden de loudspeakers aan: over 10 minuten zullen de Fireflies een demonstratie geven, -want de Doorman voer toen ter hoogte van Scheveningen en Valkenburg was dus vlakbij.
Maar terwijl de Fireflies een schijnaanval op de Doorman deden, dreigde de helicopter, waarschijnlijk nog niet gewend aan al deze marine-punctualiteit, roet in het eten te gooien, door een half uur te vroeg te komen, en, nota bene, domweg te willen landen op het vliegdek, terwijl en nog twee Austers in de lucht zaten.
Rroetsch..., schoot dus de Doorman twee vuurpijlen af: onveilig, maak dat je weg komt. En de helicopter was niet zo goed of ze bleef in de lucht hangen tot het haar tijd was. Toen kwam ze als een griezelige reuzensprinkhaan aangonzen, met drie grijppoten, zette zich poot-na-poot op het dek en maakte eigenlijk iedereen aan het lachen, met het malle kleine schroefje op zij van de staart. Zo is dat nu eenmaal, een mens lacht om alles wat nieuw is. Daarna drijft de nieuwsgierigheid hem naderbij en staat hij vol bewondering voor dit laatste snufje der techniek.
De helicopter, van haar kant, liet zien wat zij kon, en bracht een zakje post over naar de "Queen Wilhelmina"; tot slot bracht ze netjes het lege zakje weer terug. Het resultaat van het bezoek was een aantal enthousiaste artikelen in honderd Nederlandse kranten. Ge hebt er ongetwijfeld van gelezen.
Schip van staat.
Oorspronkelijk zouden reeds de volgende dag de leden van het Kabinet, van de Raad van State en van beide Kamers der Staten-Generaal van hetzelfde programma komen genieten, maar de Indische regeringsverklaring kwam er tussen en zo duurde het ‘n week, eer de Doorman opnieuw naar buiten ging met honderd gasten aan boord.
Ditmaal fungeerde de minister van marine als gastheer en van zijn collega's waren er drie - minister Vos van verkeer, minister Mansholt van landbouw en minister Gielen van onderwijs - die zich van hun drukke staatszaken los hadden kunnen maken voor de eerste "regerings-excursie" na de bevrijding.
Eregast was voorts Lt.admiraal Furstner, de vroegere bevelhebber der zeestrijdkrachten, en dat het niet zou aangaan ditmaal alle autoriteiten te noemen, is duidelijk, want er waren uitsluitend autoriteiten.
Het weer was niet zo fraai als de eerste keer - er hing een licht nevel - maar toch nog fraai genoeg om hetzelfde programma te kunnen afwerken. Verschilpunten waren, dat ditmaal de Fireflies niet konden meedoen, maar dat de "Doorman" zelf een ballonnetje opliet, om daarop te kunnen schieten met een vierling-pompom...waarbij het ballonnetje ongedeerd bleef, want bij gebrek aan wind steeg het recht omhoog, onbereikbaar voor het afweergeschut.
En de helicopter kwam ditmaal het gezelschap autoriteiten vermeerderen met de vlagofficier personeel, vice-admiraal Moorman, en de vlagofficier M.L.D., hoofd-officier vlieger Schaper, en verblijdde alle deelnemers met een speciale postgroet (fraai object voor verzamelaars !) van de directeur-generaal der P.T.T., die overigens zelf aan boord was en supervisie kon uitoefenen op de aflevering. Zo zullen dus voortaan onze vroede vaderen, waarvan er velen zoveel zaken moeten behandelen, die zij slechts uit papieren leren kennen, een indruk hebben van wat het levende marinebedrijf eigenlijk is. Laten we hopen: een sympathieke indruk. Want regering en marine zullen elkaar nodig hebben en niets is beter voor de goede zaak dan wederzijds begrip.
Tijdens de rondleiding door en over het vliegkampschip, warbij ‘deskundige blikken’ werden geworpen op personeel maar vooral op materieeel, belandde het gezelschap in de hangaar. Voor de politici, die een overwegend zittend beroep hebben, was de wandeling door het rumoerige stalen schip een zeer vermoeiende bezigheid. Daarom gingen de minister S.L. Mansholt, jkvr.mr. C.W.I. Wittewaal van Stoetwegen en mr. J.H.R. van Schaik op een bankje zitten, dat daar uitnodigend stond. Het bankje, niet gewend aan zo’n zwaarwichtig gezelschap, zakte prompt door zijn poten. Een van de heren uit het Haagse gezelschap die dit zag gebeuren, ging daarop onmiddellijk vroegtijdig van boord, wellicht denkend ‘wegwezen voor er nog meer in elkaar zakt’.
Op vrijdag 21 november 1947 gaf de commandant A. de Booy het commando over aan de ktz J.M. Logger.
Op dinsdag 9 maart 1948 arriveerde Hr.Ms Karel Doorman voor de laatste keer onder deze naam met het pennant QH1 in de haven Devonport van Plymouth. De bemanning van de QH1 heeft hierna meegewerkt aan het opknappen en in gereedheid brengen van de nieuwe Karel Doorman, ex HMS Venerable.
In die periode diende Hr Ms Karel Doorman een squadron Taylorcraft ‘Auster’ kistjes - lichte artillerie-waarnemingstoestellen van de luchtmacht - tot basis. Eerlijk gezegd: 'n nogal beschamende vertoning. Een groter en volwaardiger vliegkampschip, de tweede Hr.Ms. Karel Doorman, zou niet meer lang op zich laten wachten.
|
